Πώς να προλάβουμε την ηλίαση στις υψηλές θερμοκρασίες

Η ηλίαση είναι ουσιαστικά μια διαταραχή της ικανότητας του σώματος να διατηρεί σταθερή τη θερμοκρασία του όταν εκτίθεται σε έντονη ζέστη και ηλιακή ακτινοβολία. Κανονικά, ο οργανισμός λειτουργεί σαν ένα σύστημα ψύξης: ο υποθάλαμος στον εγκέφαλο ρυθμίζει τη θερμοκρασία ενεργοποιώντας την εφίδρωση και την αγγειοδιαστολή στο δέρμα, ώστε να αποβάλλεται θερμότητα προς το περιβάλλον.

Όταν η έκθεση στον ήλιο είναι παρατεταμένη, ειδικά σε συνδυασμό με υγρασία ή σωματική δραστηριότητα, το σύστημα αυτό αρχίζει να δυσκολεύεται. Ο ιδρώτας που παράγεται οδηγεί σε απώλεια νερού και ηλεκτρολυτών, όπως νάτριο και κάλιο, με αποτέλεσμα να μειώνεται ο όγκος του αίματος και να πέφτει η πίεση. Η συνεχής προσπάθεια να δροσιστεί το σώμα μπορεί να μην επαρκεί, ειδικά αν η αφυδάτωση είναι σημαντική, οπότε η αποβολή θερμότητας γίνεται λιγότερο αποτελεσματική.

O εγκέφαλος και τα υπόλοιπα όργανα δεν αιματώνονται τόσο καλά όσο πρέπει, γι’ αυτό εμφανίζονται συμπτώματα όπως πονοκέφαλος, ζάλη, αδυναμία και ναυτία. Στην ουσία, το σώμα βρίσκεται σε μια «ενεργειακή και θερμική ανισορροπία», όπου παράγει ή απορροφά περισσότερη θερμότητα από όση μπορεί να αποβάλει. Αν η κατάσταση συνεχιστεί, μπορεί να εξελιχθεί σε θερμοπληξία, όπου η θερμοκρασία ανεβαίνει επικίνδυνα και αρχίζουν να επηρεάζονται άμεσα τα κύτταρα και η λειτουργία των οργάνων.

Η ηλίαση εμφανίζεται όταν ο οργανισμός δεν καταφέρνει να αποβάλει αρκετή θερμότητα και ταυτόχρονα χάνει υγρά και ηλεκτρολύτες. Τα συμπτώματα συνδέονται με συγκεκριμένους μηχανισμούς στο σώμα.

Ο πονοκέφαλος είναι από τα πιο συχνά συμπτώματα και σχετίζεται κυρίως με την αφυδάτωση και τη μείωση της αιμάτωσης στον εγκέφαλο. Όταν χάνεται υγρό, μειώνεται ο όγκος του αίματος και άρα λιγότερο οξυγόνο και θρεπτικά φτάνουν στους ιστούς, κάτι που προκαλεί την αίσθηση πίεσης ή πόνου.

Η ζάλη και η αδυναμία εμφανίζονται καθώς η πτώση της αρτηριακής πίεσης λόγω αφυδάτωσης και αγγειοδιαστολής στο δέρμα, μειώνει την αιμάτωση του εγκεφάλου. Ο οργανισμός προσπαθεί να «σπρώξει» αίμα προς το δέρμα για να αποβάλει θερμότητα, αλλά έτσι μειώνεται η παροχή προς βασικά όργανα.

Η ναυτία και μερικές φορές ο εμετός σχετίζονται με την επίδραση της υπερθέρμανσης και της αφυδάτωσης στο κεντρικό νευρικό σύστημα, αλλά και με τη διαταραχή των ηλεκτρολυτών. Όταν το νάτριο και το κάλιο πέφτουν, επηρεάζεται η λειτουργία των νευρικών κυττάρων και του γαστρεντερικού συστήματος.

Η έντονη εφίδρωση (στην αρχική φάση) είναι η προσπάθεια του σώματος να μειώσει τη θερμοκρασία μέσω εξάτμισης. Όμως όσο συνεχίζεται η απώλεια υγρών, αυτή η διαδικασία γίνεται λιγότερο αποτελεσματική.

Η ερυθρότητα στο πρόσωπο οφείλεται στην αγγειοδιαστολή: τα αιμοφόρα αγγεία στο δέρμα ανοίγουν για να αποβάλουν θερμότητα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ροή αίματος στην επιφάνεια και να φαίνεται πιο «κόκκινο» το δέρμα.

Η έντονη κόπωση και η δυσκολία συγκέντρωσης σχετίζονται τόσο με την υπερθέρμανση του εγκεφάλου όσο και με την έλλειψη ενέργειας και ηλεκτρολυτών, που επηρεάζουν τη λειτουργία των νευρικών και μυϊκών κυττάρων.

Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, αν η θερμοκρασία του σώματος συνεχίσει να ανεβαίνει, μπορεί να εμφανιστούν σύγχυση ή λιποθυμία, επειδή επηρεάζεται άμεσα η λειτουργία του εγκεφάλου. Εκεί η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε θερμοπληξία, που είναι επείγουσα ιατρική κατάσταση Heatstroke.