Κράμπες και σπασμοί: Πού οφείλονται, πώς αντιμετωπίζονται;

Οι κράμπες στα πόδια είναι ξαφνικές, ακούσιες συσπάσεις των μυών, συνήθως στις γάμπες, στους μηρούς ή στα πέλματα. Μπορεί να συμβούν τη νύχτα ή μετά από έντονη άσκηση. Οι πιο συχνές αιτίες είναι:

1️⃣ Ηλεκτρολυτικές ανισορροπίες

Χαμηλό κάλιο, ασβέστιο ή μαγνήσιο → οι μύες γίνονται πιο ευερέθιστοι και σφίγγουν χωρίς έλεγχο. Οι μύες δουλεύουν χάρη σε ηλεκτρικά σήματα που στέλνονται από τα νεύρα. Για να λειτουργήσουν σωστά, χρειάζονται ηλεκτρολύτες όπως το κάλιο, το ασβέστιο και το μαγνήσιο, γιατί αυτοί ρυθμίζουν τη ροή των ηλεκτρικών σημάτων και τη σύσπαση των μυών.

2️⃣ Αφυδάτωση

Όταν λείπει νερό, μειώνεται η ροή των ηλεκτρολυτών στους μυς → ευκολότερες κράμπες. Οι μύες χρειάζονται νερό για να λειτουργούν σωστά, γιατί το νερό βοηθά να μεταφέρονται οι ηλεκτρολύτες (κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο) μέσα στα κύτταρα των μυών.

3️⃣ Υπερβολική ή έντονη άσκηση

Κατά την έντονη άσκηση, οι μύες δουλεύουν συνεχώς και συσσωρεύουν άχρηστα προϊόντα όπως το γαλακτικό οξύ. Ταυτόχρονα, καταναλώνουν πολλά αποθέματα ενέργειας και ηλεκτρολύτες. Όταν οι μύες είναι κουρασμένοι ή «καταπονημένοι», οι ίνες τους γίνονται πιο ευαίσθητες σε σήματα από τα νεύρα.

4️⃣ Κακή κυκλοφορία ή στάση σώματος

Οι μύες χρειάζονται καλή ροή αίματος για να παίρνουν οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά.

Αν καθόμαστε ή στεκόμαστε πολύ ώρα σε ίδια θέση, η κυκλοφορία του αίματος στα πόδια μειώνεται.Όταν οι μύες δεν παίρνουν αρκετό οξυγόνο και ηλεκτρολύτες, γίνονται πιο ευαίσθητοι σε σήματα από τα νεύρα.

5️⃣ Φάρμακα ή ιατρικές καταστάσεις

Ορισμένα φάρμακα ή ιατρικές καταστάσεις επηρεάζουν την ισορροπία ηλεκτρολυτών ή τη λειτουργία των μυών:

• Διουρητικά → αυξάνουν την απέκκριση κάλλιου και μαγνησίου και οι μύες γίνονται πιο ευαίσθητοι σε συσπάσεις.
  
  
• Καρδιολογικά φάρμακα → μπορεί να επηρεάσουν τη ροή ηλεκτρολυτών ή την καρδιακή λειτουργία, που με τη σειρά της επηρεάζει τους μύες.
  
  
• Νεφρικά προβλήματα ή θυρεοειδής → αλλάζουν τα επίπεδα ηλεκτρολυτών ή τον μεταβολισμό και προκαλούν πιο εύκολα κράμπες.

Η αποτελεσματική διαχείριση των κραμπών και των μυϊκών σπασμών προϋποθέτει την κατανόηση ότι πρόκειται για εκδηλώσεις διαταραχής της νευρομυϊκής ρύθμισης και όχι για μεμονωμένα, τυχαία φαινόμενα. Η θεραπευτική αντιμετώπιση δεν περιορίζεται στην άμεση ανακούφιση του πόνου, αλλά στοχεύει στη διόρθωση των παραγόντων που αυξάνουν τη νευρική διεγερσιμότητα και παρεμποδίζουν τη φυσιολογική χαλάρωση του μυός.

Το μαγνήσιο θεωρείται από τα πλέον σημαντικά ιχνοστοιχεία στη διαχείριση των κραμπών, καθώς δρα ως φυσικός ρυθμιστής της μυϊκής χάλασης και περιορίζει την υπερδιέγερση των κινητικών νευρώνων. Η ανεπάρκειά του έχει συσχετιστεί άμεσα με νυχτερινές κράμπες, μυϊκή υπερτονία και αυξημένη ευερεθιστότητα του νευρικού συστήματος. 

Παράλληλα, το κάλιο και το ασβέστιο συμμετέχουν στη ρύθμιση του δυναμικού της κυτταρικής μεμβράνης και της μυϊκής σύσπασης.

Κάλιο (K⁺)

Ασβέστιο (Ca²⁺)

Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β υποστηρίζουν τη φυσιολογική λειτουργία των περιφερικών νεύρων. Μεταφέρουν σήματα ανάμεσα σε εγκέφαλο/νωτιαίο μυελό και μύες. Αν δεν λειτουργούν σωστά, οι μύες μπορεί να σφίγγουν ακούσια, iδιαίτερα σε περιπτώσεις νευρογενούς προέλευσης σπασμών (κράμπες που προκαλούνται από πρόβλημα στα νεύρα και όχι μόνο από κόπωση ή έλλειψη ηλεκτρολυτών). Υποστηρίζουν τα νεύρα, βοηθούν στη σωστή μεταβίβαση σημάτων και στη διατήρηση της μυελίνης. Η έλλειψή τους αυξάνει τον κίνδυνο σπασμών.

Κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση της μυϊκής λειτουργίας κατέχει η επαρκής ενυδάτωση και η διατήρηση της ηλεκτρολυτικής ισορροπίας. Το νερό και οι ηλεκτρολύτες συμμετέχουν άμεσα στη δημιουργία και μετάδοση των δυναμικών ενέργειας στα νευρικά και μυϊκά κύτταρα. Όταν η πρόσληψη υγρών είναι ανεπαρκής ή όταν υπάρχει αυξημένη απώλεια μέσω εφίδρωσης, διαταράσσεται η κατανομή ιόντων όπως το νάτριο, το κάλιο, το ασβέστιο και το μαγνήσιο, γεγονός που οδηγεί σε αυξημένη νευρομυϊκή διεγερσιμότητα και εμφάνιση σπασμών. Η συστηματική ενυδάτωση καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας και η αναπλήρωση ηλεκτρολυτών αποτελούν βασικό προληπτικό και θεραπευτικό μέτρο.

Παράλληλα με τη μεταβολική υποστήριξη, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η σωστή φροντίδα του μυϊκού συστήματος. Οι ήπιες, συστηματικές διατάσεις συμβάλλουν στη μείωση της δραστηριότητας των κινητικών νευρώνων και αποκαθιστούν τη φυσιολογική ελαστικότητα των μυϊκών ινών, μειώνοντας έτσι τη συχνότητα και την ένταση των κραμπών. Η εφαρμογή τοπικής θερμότητας και η μάλαξη ενισχύουν την αιμάτωση, διευκολύνουν την απομάκρυνση μεταβολικών προϊόντων και μειώνουν τη νευρική υπερδιέγερση του πάσχοντος μυός. Επιπλέον, η προοδευτική και σωστά δομημένη σωματική άσκηση βελτιώνει τη νευρομυϊκή προσαρμογή και μειώνει τον κίνδυνο σπασμών που σχετίζονται με μυϊκή κόπωση ή αιφνίδια υπερφόρτωση.

Heals tip: Σε περιπτώσεις επίμονων, συχνών ή γενικευμένων σπασμών, είναι απαραίτητη η ιατρική αξιολόγηση, καθώς το σύμπτωμα μπορεί να αποτελεί ένδειξη υποκείμενης μεταβολικής, ενδοκρινολογικής ή νευρολογικής διαταραχής.